آشنايي با کسب و کار سيار (Mobile Business)

 

نگارنده:سعيد رستگار

 

 

مقدمه

     پتانسيل هاي فناوري ارتباطات سيار در گسترش و بازتعريف مفاهيم  دنياي تجارت الکترونيک براي کاربران موبايل توجه زيادي را به خود جلب کرده است.اصطلاح کسب و کار سيار (Mobile Business)   که اختصارا آن را M-Business هم مي گويند براي اشاره به طيف گسترده اي از کاربردها از ارتباطات تا مبادلات تجاري  و ارائه خدمات به مشترکين از طريق اين فناوري ها استفاده مي شود. مجموعه اين کاربردها جدا از تفاوت هايشان با يکديگر، داراي ويژگي مشترکي است که آن را از همتاي سنتي تر خود (تجارت الکترونيک) جدا مي سازد و آن قابل استفاده بودن براي کاربران موبايل ، از طريق دستگاه هاي بي سيم و بطور سيار است. بطور کلي وقتي از اصطلاح M-Business استفاده مي کنند اغلب مقصود انجام مبادلات تجاري  از طريق شبکه هاي ارتباطات سيار است و به همين دليل بسياري از اوقات از دو واژه M-Commerce و   M-Businessبجاي يکديگر استفاده مي شود.با اين وجود کسب وکار سيار چيزي بيش از مبادلات تجاري است زيرا شامل مراحل ساخت شبکه اي همگرا براي برقراري ارتباطات و همکاري ها نيز مي شود.برخي نويسندگان تجارت سيار را اينگونه تعريف مي کنند:"کاربرد زير بناي مورد نياز براي برقراري راوبط تجاري و فروش اطلاعات ، خدمات و کالاها به وسيله دستگاه هاي ارتباط سيار(موبايل)."(١)

      شبکه هاي موبايل نسل سوم  با ايجاد امکان تامين اطلاعات مربوط به موقعيت کاربر ، افزايش فوريت ، شخصي کردن (Personalization) و در دسترس بودن خدمات به توسعه کاربردهاي پيشرفته تر اين فناوري ها در تجارت کمک مي کنند. ويژگي هاي کسب و کار سيار باعث شده تا نه تنها  انواع گوناگون تجارت الکترونيک از قبيل B٢B (٢) و B٢C  (٣) را مورد هدف قرار دهد بلکه خود معرف انواع جديدي از رابطه هاي  تجاري همچون D٢D (Device to Device) باشد.کاربردهاي گوناگون کسب و کار سيار را مي توان به گروه هاي زير تقسيم کرد:

 

 

 

     با وجودي که مهمترين صفت مشترک در همه کاربردها تحرک(Mobility) است اما خصوصيتي که بيشترين اثر را در گسترش و شکوفايي اين نوع تجارت داشته و در حقيقت وجه تمايز اصلي آن با تجارت الکترونيک نيز به حساب مي آيد ، آگاهي از مکان کاربر است.اين قابليت به معناي توانايي خدمات دهندگان موبايل در تشخيص موقعيت فيزيکي دستگاه هاي ارتباط بي سيم است.خدمات بر پايه موقعيت کاربر (Location Based Services) بيشترين کاربرد را در ميان کاربردهاي کسب و کار سيار دارا مي باشند.

 

      همانطور که در جدول قابل مشاهده است کاربرد M-Business در محيط هاي خارجي (باز) بسيار بيشتر از محيط هاي داخلي (بسته) است و از اينرو است که تقريبا تمام تحقيقات و بررسي ها و  - به تبع آن مقاله حاضر - به اين جنبه از کسب و کار سيار مي پردازند.در صورت علاقه به کاربردهاي کسب و کار سيار در محيط هاي بسته مي توانيد به مقاله زير مراجعه کنيد:

On the Potential Use of Mobile Positioning Technologies in Indoor Environments

١٥^th Bled Electronic Commerce Conference

e-Reality: Constructing the e-Economy

Bled, Slovenia, June ١٧ – ١9 , ٢٠٠٢

 

شناسايي محل کاربر(٤)

      همانطور که گفته شد تکنولوژي هاي تشخيص محل کاربر (Location Identifying Technologies) به افراد و شرکت ها اجازه مي دهد تا موقعيت مکاني کاربر خود را شناسايي کنند و خدمات خود را بر پايه موقعيت کاربر به وي عرضه دارند.اين گونه خدمات مي تواند در اصلاح  بازاريابي بي سيم ، مديريت ارتباط با مشتري (CRM)(٥)  و در رابطه هاي تجاري  B٢E (٦) و B٢C بسيار موثر باشد.به عنوان مثال اگر تاجري بداند که مشتري اش در نزديکي يکي از شعب يا فروشگاه هاي آن قرار دارد مي تواند با ارسال اطلاعيه هايي وي را از برنامه ها و حراجي هاي فروشگاه با خبر سازد و يا صرفا با ارسال تبليغات ،  وي را از وجود چنين فروشگاهي آگاه سازد. شرکت ها و خدمات دهندگان موبايل در استفاده از تکنولوژي هاي تعيين موقعيت کاربر با مشکلاتي نيز رو برو هستند که از آن جمله مي توان به محدوديت پهناي باند ، سرعت ارتباطات و خطا ها ي تغيير مسير سيگنال ها در اثر وجود اجسام حجيمي چون برج ها و ساختمان هاي بلند و ... اشاره کرد.با توجه به اين محدوديت ها و همچنين ميزان دقت مورد نياز در موقعيت يابي ، شرکت ها از تکنولوژي هاي مختلف تشخيص موقعيت استفاده مي کنند که برخي از معمول ترين آنها بهمراه ميزان دقت و صحتشان در جدول زير آمده است:

 

 

بازاريابي بي سيم (٧) و تبليغات:

      اينترنت و ارتباطات بي سيم ابزارهايي جديد در توسعه روشهاي بازاريابي در اختيار بازاريابان قرار داده است.ارتباطات سيار بطور خاص به افراد ، سازمان ها و شرکت هاي تجاري اين امکان را مي دهد تا مشتريان بالقوه خود را شناسايي کنند و با ارسال محتواي مناسب و بهنگام آنها را مورد هدف قرار دهند.بازاريابي الکترونيک (E-Marketing) و بازاريابي سيار (M-Marketing)در کنار ابزار ها و تکنيک هاي بازاريابي سنتي تشکيل يک استراتژي موثر تبليغاتي و در نتيجه جذب مشتري هاي جديد و ترغيب آنها به بازگشت و خريد مکرر از فروشگاه را مي دهند.نکته اي که بايد در مورد بازاريابي سيار مورد توجه قرار گيرد اينست که پيام هاي تبليغاتي بايد با اجازه خود کاربر براي وي فرستاده شود.اين کار علاوه بر حفظ حريم شخصي کاربران ، درصد موفقيت را نيز افزايش مي دهد.

     موفقيت در پياده سازي يک سيستم تبليغات بي سيم نيازمند همکاري کامل فراهم کننده محتوا (Content Provider) ، آگهي دهنده (Advertiser) و پيام رسان (Carrier) است.در يک چنين سيستمي است که پيام هاي تبليغاتي مناسب در زمان درست و در مکان درست به کاربر خواهد رسيد.ارسال کوپن هاي الکترونيک تخفيف يک رستوران در حوالي ظهر و به کاربري که در نزديکي آن رستوران قرار دارد نمونه مناسبي از پياده سازي درست يک سيستم بازاريابي بي سيم است.

     مشکلاتي نيز وجود دارد که روند گسترش تبليغات بي سيم را کند مي کند.از جمله مهمترين اين موانع مي توان به امنيت پايين شبکه هاي بي سيم ، محدوديت هاي مربوط به فناوري و وجود نقاط کور در شبکه هاي تلفن همراه سلولي (Cellular) اشاره کرد..مجموعه اين موانع و مشکلات و بخصوص محدوديت هاي تکنولوژيک باعث شده سرويس هاي پيام کوتاه (SMS) علي رغم محدوديت در طول پيام ، خلاقيت و تعامل با کاربر (Interactivity) و تنها به دليل مزيت سرعت بار گزاري و سازگاري با اکثر دستگاه ها و فناوري ها داراي بيشترين کاربرد باشند.

 

پرداخت بي سيم:

     امنيت مهمترين دغدغه فراهم کنندگان خدمات پرداخت بي سيم است.شرکت هاي فراهم کننده خدمات M-Payment (پرداخت هايي که از طريق دستگاه هاي بي سيم انجام مي شود.) بايد مبادلات خود را از دو جهت امنيت (Security) و اعتبار (Validity) تضمين نمايند.نبود استاندارد هاي ثابت در زمينه سازگاري دستگاه ها و نرم افزار ها از ديگر مشکلات فراروي اين خدمات بشمار مي رود.در حال حاضر ريزپرداخت ها (٨) محبوب ترين نوع پرداخت هاي سيار بحساب مي آيند که همين امر سبب بروز مشکلاتي شده است.از يک سو بانکها و موسسات اعتباري اين نوع مبادلات را سودمند نمي بينند و به ندرت به آن علاقه نشان مي دهند و از سوي ديگر اپراتور هاي تلفن همراه که مناسب ترين گزينه براي ارائه اين خدمات هستند نيز ريسک ورود به اين عرصه رانمي پذيرند.علاوه بر اين کاربران نيز براي انجام کارها و مبادلات بانکي به اين شرکت ها اعتماد کامل ندارند.

 

خلاصه و نتيجه گيري:

     کسب و کار سيار با وجود اينکه که هنوز در گام هاي ابتدايي مسير قرار دارد نويد بخش رشدي چشمگير در آينده است.از اين روست که همه روزه شاهد ارائه مقالات ، تحقيقات و برگزاري کنفرانس ها و همايش هايي در خصوص بررسي جوانب ناشناخته کسب و کار و تجارت سيار هستيم.از آنجا که اين نوع کسب و کار نيازمند يک زير ساخت بسيار قوي مخابراتي-ارتباطي است در بسياري از مناطق و کشورهاي جهان از جمله ايران که داراي زير ساخت مخابراتي ضعيف و سيستم بانکداري سنتي هستند کمتر شناخته شده است و حتي در محافل علمي و آکادميک نيز چندان مورد توجه قرار نمي گيرد.اميد است اين مقاله به عنوان مقدمه اي بسيار کوتاه و ناقص بر کسب و کار سيار باعث جلب توجه بيشتر اساتيد ، متخصصان و محافل آکادميک ايران به اين پديده نسبتا جديد باشد و حداقل در اين زمينه شاهد کاهش شکاف شديد ميان کشورمان و کشورهاي پيشرفته و صنعتي باشيم.

 

مراجعي براي مطالعه بيشتر:

 

١.H.Deitel,P.Deitel,A.Goldberg(٢٠٠٤)Internet & WWW How to Program,Chapter٣٨:e-business and e-commerce

٢. On the Potential Use of Mobile Positioning Technologies in Indoor Environments(٢٠٠٢)

٣.www.mbusiness٢٠٠٣.com

٤.www.mbusiness٢٠٠٤.com

 

 

پاورقي:

١. Kalakota, R. and Robinson, M. (٢٠٠١) mBusiness: The Race to Mobility, McGraw-Hill Publishing Company, New York.

٢. Business to Business

٣. Business to Customer

٤. Identifying User Location

٥. Customer Relationship Management

٦. Business to Employee

٧. Wireless Marketing

٨.ريز پرداخت ها يا Micro Payment ها نوعي از پرداخت الکترونيک هستند که بيشتر براي نقل و انتقال مکرر وجوه کم و به دليل کاهش کارمزد بانکي مورد استفاده قرار مي گيرند.شيوه عمل آن نيز به اين گونه است که مجموع  اين وجوه کم در بازه هاي زماني خاص و يا زماني که به حد نصاب خاصي رسيد از کاربر دريافت مي شود.از نمونه هاي ساده اين نوع پرداخت مي توان به قبض هاي تلفن اشاره کرد.