رویکردی ساده به مدلسازی فرآیند کسب و کار

 

مترجم : سعید رستگار

 

اشاره : مدلسازی فرآیند کسب و کار مجموعه ای از تکنیک ها و فعالیت هاست که در قالب بخشی از مدیریت فرآیند کسب و کار مورد استفاده قرار می گیرند.این مجموعه فعالیت ها و اعمال بوسیله تحلیلگران کسب و کار و با کمک مجموعه ای از علائم و نمودار ها انجام می گیرد.یکی از محبوب ترین ابزار ها جهت مستند سازی تحلیل کسب و کار مدلسازی آن بوسیله زبان مدلسازی یکپارچه (UML) است که این مقاله سعی دارد آن را در قالب رویکری تا حد امکان ساده بیان کند.نویسنده مقاله فریمن تسان و منبع آن وب سایت www.xpdian.com است. مخاطب : تحلیلگران کسب و کار و تمامی علاقمندان به این حوزه پیش نیاز : اشنایی ابتدایی با نمودارهایUML

 

 

 

 

 

 

آموختن تکنیک ها و بکار بردنشان در محیط کار و سیستم ها همیشه به آن سادگی نیست که در کلاس های درس گفته یا در آخرین کتاب های UML نوشته شده اند.از اینرو رویکردی ساده به مدلسازی کسب و کار با استفاده از UML طراحی کرده ایم.

ولی پیش از آن کهن شروع کنیم باید ابتدا چند مفهوم را درک کنیم.مدل کسب و کار بطور معمول از نقطه نظر خود کسب و کار تشریح می شود یعنی مدل کسب و کار باید به زبان و تفکرات کسانی که آنرا اجرا می کنند یا در آن شرکت دارند ، بیان شود.

هنگام مدلسازی یک فرآیند کسب وکار یا سیستم (مسئله) ، این مسئله تبدیل به موضوع مدل می گردد.

بمنظور تشزیح ساده و قابل فهم و در عین حال از دست ندادن پیچیدگی های مسئله به آن از زوایا و یا دیدگاه های متفاوتی می نگریم.برای بیان هر چه کاملتر هر کدام از این دیدگاه ها ممکن است از نمودارهای UML مختلفی بهره بگیریم.

برای یک مدل کسب و کار ساده از دیدها و ابعاد زیر استفاده می کنیم :

 

دید وظیفه مند (Functional view) : این دید بیانگر وظایفی است که در کار اجرا می شود.وظایف -که با نمودارهای مورد استفاده ( UML (Use Case Diagramنمایش داده می شوند – معمولا بوسیله بازیگری انجام می گیرد که مسئولیت اجرای موفقیت آمیز آن را بر عهده دارد.نمودار های مورد استفاده می توانند در ساختار های بسته ای سازماندهی شوند.عاتوه بر این نمودارهای بسته ای (Package Diagram) می توانند بمنظور نشان دادن وابستگی ها میان بخش های مسئله (کسب و کار)  نیز مورد استفاده قرار گیرند.اعمال تعریف شده در دید وظیفه مند معمولا به اینکه "چه چیزی" انجام می شود و "چه کسی" آنرا انجام می دهد اشاره دارند.

دید ساختاری (Structure view) : این دید معرف تمام موجودیت هایی است که نقشی بر عهده دارند و اینکه اینها چگونه به هم مرتبطند.موجودیت ها بطور متداول نشاندهنده این هستند که "با چه وسیله ای" موجودیت ها توسط وظایف مشروح در دید وظیفه مند مورد استفاده یا تحت تاثیر قرار گرفته اند.

دید رفتاری (Behavioral view) : این دید برای تشزیح جریان فعالیت هایی که در راستای دستیابی موفقیت آمیز به نتیجه انجام می پذیرند یا جریان کاری  میان وظایف بکار برده می شود.دید رفتاری تشریح کننده اینست که "چگونه" کار ها انجام می شوند.این دید همچنین نشانگر اینست که چگونه موجودیت های کار به عنوان بخشی از فعالیت ها  مورد ارجاع یا بکار گرفته می شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 1 : دیدگا های مدل

 

قار دادن رویکرد متمرکز بر موارد استفاده در مدلسازی کسب و کار به معنی اینست که این دید بوجود آورنده سایر دیدگاه هاست.همانطور که در شکل 2 دیده می شود ، این مطلب بدان معناست که دید وظیفه مند تعیین کننده و به وجود آورنده دو دید ساختاری و رفتاری است.

شکل 2 : رویکرد متمرکز بر مورد استفاده

 

رویکرد متمرکز بر مورد استفاده شامل چند گام ساده است است :

گام نخست : مدلسازی دید وظیفه مند :

دید وظیفه مند با گرفتن مسئله و تقسیم آن به حوزه های کوچکتر تشریح می شود.هر حوزه شامل مناطق مرتبط با کار یا کاربرد می باشد.وابستگی های میان این حوزه ها می تواند با استفاده از نمودارهای بسته ای مدلسازی شود.یک مثال بسیار سطح بالا را می توانید در شکل 3 مشاهده کنید.

 

شکل 3 : حوزه های کاری سطح بالا

 

پس از تقسیم بندی متناسب مدل بوسیله ساختارهای بسته ای ، موارد استفاده  می توانند مدلسازی گردند.بسیار خوب است که موارد استفاده را با نوشتن توضیح کامل مدلسازی کنیم تا در حین جداسازی دچار سردرگمی نشویم.ما مدل را به نمودار های بسته ای جزءی تر می شکنیم تا زمانی که سطح بعدی تجزیخ برآورده کننده توضیحی باشد که برای موارد استفاده بیان کردیم.یک مورد استفاده بتدایی شامل یک تعامل با خود است که یک در یک مکان و بدون فواصل و تاخیر زمانی توسط بازیگر اصلی اجرا می شود.یک مورد استفاده با یک اسم و یک فعل که تشریح کنندئه تعامل وظیفه مند است نامیده می شود.این کار منجر به نمودارهای مورد استفاده ای می شود که در شکل زیر آمده است :

 

 

شکل 4 : نمودار های مورد استفاده

 

 

الزام رعایت قانون اسم – فعل در نامگذاری موارد استفاده  ، به ما در تعریف کلاسها در دید ساختاری کمک می کند.چرا که اسم ها موجودیت های کاری در نمودارهای کلاس می شوند.تشریح و مستندسازی موارد استفاده مهم است و به همان میزان تفصیل باید در تشریح تک تک موارد استفاده و بازیگران رعایت گردد.

 

گام دوم : مدلسازی دید ساختاری :

پس از مستند سازی و تشریح کامل وظایف کسب و کار در دید وظیفه مند می توانیم مستندسازی دید ساختاری را آغاز کنیم.اولین گذر (مرحله) خلق نمودارهای کلاس با استفاده از اسامی موارد استفاده بعنوان موجودیت های کسب و کار (کلاسها) است.یک موجودیت کسب و کار بخشی از اطلاعات را که بوسیله بازیگران انجام می گیرد ارائه می کند.آنها کنش پذیرند بدین معنا که خودشان آغرگر تعامل نیستند وممکن است در تحقق چندین مورد استفاده بکار گرفته شوند و معمولا عمری طولانی تر از تعاملات تنها (منفرد) دارند.این موجودیت ها فراهم کننده پایه و اساس به اشتراک گذاری اطلاعات (جریان مستندسازی) میان بازیگران کسب و کار است.این مطلب در شکل زیر بطور روشن نشان داده شده است.

 

شکل 5 : نمودار کلاس

 

این نکته اهمیت دارد که بخاطر داشته باشید موجودیت های بیشتری از توضیحات جزئی موارد استفاده ظاهر می شوند و اسامی موارد استفاده تنها موجودیت های کسب و کار نیستند.اعمال فراروی موجودیت های کاری از افعال موارد استفاده و توضیحات آنها می آیند.

 

گام سوم : مدلسازی دید رفتاری :

در این دیدگاه ما به دو جریان رفتاری علاقمند هستیم :

اول ، رفتار داخلی است که معرف آنچیزی است که اگر یک تعامل مورد استفاده اجرا شود ، بوقوع می پیوندد.این معمولا توصیف کننده جریان کاری است که با تعامل مورد استفاده آغاز می شود و تا زمانی که بطور منطقی به نتیجه برسد ، ادامه می یابد.

دوم ، تشریح کننده رفتاری است که در میان تعاملات موارد استفاده جریان دارد و می تواند توضیح دهنده کل جریان کاری فرآیند انتهایی باشد.

هر دو نوع فوق با استفاده از نمودارهای فعالیت (در UML) بیان می شوند.شکل 6 نشاندهنده رفتار داخلی یک مورد استفاده است و توصیف کننده ی اینست که چگونه یک شیء در جریان کار از یک کلاس موجود پدید می آید :

 

شکل 6 : جریان کار رفتار داخلی

 

جریان کار رفتار داخلی موارد استفاده به ما می گوید که کسب و کار چه باید بکند تا ارزش های مورد نیاز بازیگر اصلی را فراهم کند.

مورد استفاده کاری شامل زنجیره ای از فعالیت هاست که در کنار هم چیزی را برای بازیگر کسب و کار تولید می کند.این بوسیله نمودار فعالیت توضیح داده می شود که به جستجوی ترتیب وظایف یا فعالیت هایی که به اهداف کسب وکار رهنمون می شوند ، می پردازند.

یک فعالیت می تواند وظیفه ای دستی یا خودکار باشد که کامل کننده ی واحدی از کار است.جریان کاری مدل میان موارد استفاده بشکل زیر برقرار می گردد :

 

شکل 7 : جریان کاری انتهایی میان موارد استفاده

 

اتفاقات خارجی بطور معمول جریان کاری میان شرکت را آغاز خواهند کرد.

یک فعالیت برابر است با  اجرای یک وظیفه کاری.اگر وظیفه ای وجود نداشته باشد احتمالا در تجزیه و تحلیل وظیفه مندیتان دچار اشتباه شده اید.

نتیجه گیری :

خلق مدل های کاری قابل فهم ابزاری گرانبها برای فهم کارهای داخلی سازمان ، وظایف آن ، نقش بازیگران و موجودیت هایی که بکار می برد ، خلق و مصرف می گردد.این پایه و بنیادی انتقادی است برای ندل های سیستم که کمک معماری نرم افزار  بحساب می آید..استفاده از چنین رویکرد ساده ای به مدلساز اجازه خلق سریع مدل های دقیق کسب و کار را می دهد.